شرح دعای چهل و پنجم صحیفه سجادیه از حجه الاسلام والمسلمین موسوی مطلق
انتشار در روزنامه عصر ایرانیان
چهارشنبه 13 اردیبهشت 1402 شماره 3822
بسم الله الرحمن الرحیم
تَسْتُرُ عَلَى مَنْ لَوْ شِئْتَ فَضَحْتَهُ ، وَ تَجُودُ عَلَى مَنْ لَوْ شِئْتَ مَنَعْتَهُ ، وَ كِلَاهُمَا أَهْلٌ مِنْكَ لِلْفَضِيحَةِ وَ الْمَنْعِ غَيْرَ أَنَّكَ بَنَيْتَ أَفْعَالَكَ عَلَى التَّفَضُّلِ ، وَ أَجْرَيْتَ قُدْرَتَكَ عَلَى التَّجَاوُزِ .
پرده میپوشی بر کسی که اگر میخواستی رسوایش میکردی؛ جود و کرم میکنی بر کسی که اگر میخواستی منعش میفرمودی؛ در حالی که هر دوی اینها از سوی تو سزاوار رسوایی و منعاند؛ امّا چنین نمیکنی، چون تمام کارهایت را بر پایۀ لطف و احسان بنا نهادی و قدرتت را بر آیین گذشت به جریان انداختی.
دونکته قابل تامل است :
یکم :یکی از مبناهای خداوند در عالم تفضل اوست .
دوم : آمیخته شدن قدرت الهی بر گذشت خداوند خود چنین است و این اخلاق را نیز برای بندگان خود پسندیده و بندگان برجسته الهی اینچنین هستند .
فضل معمولا به معنای افزونی برترى و عطیّه و احسان و بلکه از مصادیق رحمت است. فلذا در دعا آمده است :
الهی عاملنا بفضلک و لاتعاملنا بعدلک؛خداوندا از ناحیه فضلت با ما رفتار کن نه با عدلت که زیانکار خواهیم بود.»
فضل الهی در قرآن از موضوعات مهم است که به طور مفصل باید به آن پرداخت و به مواردی اختصاص یافته است برخی از آن آیات نورانی اشاره می گردد:گاه همه داده های خداوند که خیر است مورد بیان واقع شده است چنانچه در سوره ال عمران ایه ۱۸۰آمده است :
و کسانی که خدا به آنچه از فضلش به آنان داده بخل می ورزند، گمان نکنند که آن بخل به سود آنان است، بلکه آن بخل به زیانشان خواهد بود. به زودی آنچه به آن بخل ورزیدند در روز قیامت طوق گردنشان می شود. و میراث آسمان ها و زمین فقط در سیطره مالکیّت خداست، و خدا به آنچه انجام می دهید، آگاه است.
گاه به عنوان امدادهای غیبی الهی آمده است چنانچه در سوره آل عمران ایه ۱۵۲آمده :
و یقیناً خدا وعده اش را [در جنگ احد] برای شما تحقّق داد، آن گاه که دشمنان را به فرمان او تا مرز ریشه کن شدنشان می کشتید، تا زمانی که سست شدید و در کارِ [جنگ و غنیمت و حفظ سنگری که محل رخنه دشمن بود] به نزاع و ستیز برخاستید، و پس از آنکه [در شروع جنگ] آنچه را از پیروزی و غنیمت دوست داشتید، به شما نشان داد [از فرمان پیامبر در رابطه با حفظ سنگر] سر پیچی کردید، برخی از شما دنیا را می خواست و برخی از شما خواهان آخرت بود، سپس برای آنکه شما را امتحان کند از [پیروزی بر] آنان بازداشت و از شما درگذشت؛ و خدا بر مؤمنان دارای فضل است.
وگاه امدادهای عمومی الهی برای بشر شمرده شده است چنانچه در سوره بقره ایه ۲۵۱ آمده :
پس آنان را به اذن خدا شكست دادند و داوود جالوت را كشت و خداوند به او پادشاهى و حكمت ارزانى داشت و از آنچه مى خواست به او آموخت و اگر خداوند برخى از مردم را به وسيله برخى ديگر دفع نمیکرد قطعا زمين تباه مى گرديد ولى خداوند نسبت به جهانيان تفضل دارد .
گاه اختصاص ویژگی های برای مردان نسبت به زنان مانند ایه ۳۴از سوره نساء.
گاه برتری انسان بر سایرین فضل بر شمرده شده است چنانچه در سوره اسرا ایه ۷۰ بیان شده است .